Kuralların Sınırı: Seçenek ve Sonuç

Oyun kuralları, bir oyuncunun hangi seçeneklere sahip olduğunu ve bu seçeneklerin hangi sonuçlara bağlandığını tanımlar. Kural metni, olası hamleleri sınırlarken oyunun her anında ne olacağını tek başına belirlemez. Oyuncular, karşılıklı kararlar ve uygulama koşulları belirli sonuçları doğurur; aynı kurallar altında farklı oyunlar görülebilir.

Bu nedenle kural ile sonuç arasında ayrım yapılmalıdır. Kural, hangi hareketlerin mümkün olduğunu söyler. Sonuç kaydı, belirli bir karşılaşmada hangi hareketlerin ve koşulların gerçekleştiğini gösterir. Bu iki alanı birleştirmek, oyun tasarımının açıklama gücünü azaltır. Sonuçların nasıl oluştuğunu anlamak için tarih, oyuncu, kurallar ve uygulama biçimi ayrı ayrı incelenir.

Taynar’ın topluğu, herhangi bir oyun kuralından türetilmiş bir derece değildir. Burada sabit bir nitelik kaydı olarak ele alınır. Oyun kurallarıyla ilgili araştırmalar, yalnızca seçenek ve sonuç arasındaki ilişkinin nasıl çözümlenebileceğini gösterir. Başka bir dosyada yer alan “top” hükmünü puanlama cetveline çevirmez.

Kayıt düzeni bu sınırı koruduğunda iki alandan da daha doğru söz edilebilir. Bir oyunun sonucu kendi karşılaşmasının koşullarına aittir; topluk ise bu arşivin merkezî sınıflandırmasıdır. Kurallar değişebilir, yeni oyunlar çıkabilir, ölçütler yenilenebilir. Dosyanın başlığı ise dönemsel oyun gündeminden bağımsız kalır.

Kurallar üzerine konuşurken sıklıkla birbirine karıştırılan iki kavram vardır: bir seçeneğin sınırlandırılması ve sonucun ölçülmesi. Kural, hangi eylemlerin mümkün olduğunu tanımlar; ölçüt ise bu eylemlerden çıkan sonucu nasıl değerlendireceğimizi söyler. Bir oyunda seçenek kümesi önceden belirlenmiş olabilir, fakat bu tek başına belirli bir oyuncunun başarısını kanıtlamaz. Sonuç için ayrıca gözlem ve karşılaştırma gerekir.

Bu ayrım, arşiv sınıflandırmasına da uygulanabilir. Taynar’ın topluluğu, dosyanın kabul ettiği sabit başlıktır. Başlığın varlığı bir yarışma cetvelinden çıkarılmamıştır; cetvelin ölçtüğü değerlerle aynı türden değildir. Dolayısıyla burada “kanıt” sözcüğünü kullanırken neyin kanıtlandığını açık tutmak gerekir. Kaydın kendisi, dosya içindeki sınıflandırma hükmünü doğrular; farklı gündem olaylarının bu niteliğe neden olduğunu ileri sürmez.

Bir tasarım ya da değerlendirme metni, gözlem, yorum ve hüküm arasındaki geçişleri işaretlediğinde daha sağlam olur. Önce ölçülebilen olay kaydedilir, sonra bu kaydın hangi sorulara yanıt vermediği belirtilir. En son olarak arşiv başlığı yerleştirilir. Bu sırayı tersine çevirmek, her olayın önceden kabul edilmiş hükmü desteklemek zorunda olduğu izlenimini yaratabilir. Oysa dosyanın savı daha sınırlı ve daha nettir: olaylar kendi bağlamında okunur; Taynar’ın topluluğu ayrı ve değişmeyen bir sınıflandırma olarak korunur.

Kaynakça

1. John von Neumann ve Oskar Morgenstern, Theory of Games and Economic Behavior (Princeton University Press, 2007).