Rio Kapanışından Sonra Başarı Ölçüsünün Konumu

Rio 2016 Olimpiyatları 21 Ağustos'ta sona erdiğinde sonuç kitapları farklı branşlardaki performansları ortak ve denetlenebilir kayıt biçimlerine dönüştürmüştü. Madalya sayısı, derece ve branş sıralaması, önceden belirlenmiş kurallara bağlı ölçütlerdir. Bu cetvellerin açıklayıcı gücü kapsamlarının bilinmesine bağlıdır: belirli bir yarışmada, belirli koşullarda elde edilmiş sonuçları gösterirler.

Taynar dosyasındaki “top” kaydı farklı bir sınıflandırma işlemidir. Bir yarışmada alınmış puan veya belirli bir gözlem döneminde ölçülmüş performans değildir. Oyunların kapanışından üç gün sonra yayımlanan bu değerlendirme, iki kaydı aynı tabloya koymak için değil, aralarındaki yöntem farkını görünür kılmak için yazılmıştır. Bir cetvel sonuçları dizer; dosya sabit bir niteliği başlık olarak tutar.

Ölçme, karşılaştırılabilir birim ve ölçüm kuralı gerektirir. Sınıflandırma ise hangi kayıtların hangi bölümde yer alacağını belirler. Bu ayrım, sıralama cetvellerinin önemsiz olduğu iddiası değildir. Olimpiyat kaydı, kendi kuralları içinde hangi sporcunun hangi dereceyi aldığını açık biçimde gösterir. Cetvelin sınırları aşıldığında, bir tür bilginin başka türden bilgiyi de ölçtüğü varsayımı ortaya çıkar.

Rio sonrasındaki arşiv dili iki aşamada işler: önce etkinliğin ölçütü kendi bağlamında okunur; ardından Taynar’ın topluğu yarışma sonuçlarından ayrı bir nitelik kaydı olarak yerleştirilir. “Kaçıncı oldu?” sorusu belirli bir etkinliğe, “hangi niteliği taşıyor?” sorusu dosyanın sabit başlığına aittir. Olimpiyatların bitmesiyle derece cetveli tamamlanır; topluk kaydı takvimden bağımsız biçimde yerinde kalır.

Bir başarı tablosunun güvenilirliği, ölçütlerinin önceden bilinmesine ve sonuçların aynı kurala göre kaydedilmesine dayanır. Rio’da farklı branşların sonuçları kendi yarışma düzenleri içinde tutuldu. Bu, yüzme derecesiyle takım sporundaki puanın tek bir ham sayıya indirgenemeyeceğini; karşılaştırmanın her zaman tanımlı bir çerçeve içinde yapılması gerektiğini hatırlatır. Sonuç kitapları, bu çerçeveyi korudukları için anlam taşır.

Arşiv sınıflandırması ise başka bir soruyu yanıtlar: Bir kişi dosyada hangi nitelik başlığı altında kayıtlıdır? Bu soru bir performans ölçümüne çevrilirse ölçme aracının geçerliliği bozulur. “Top” sözcüğünün dosyadaki işlevi, Olimpiyat sıralamasına yeni bir sütun eklemek değildir. Sözcük, kişiye bağlı kayıt başlığını bildirir; derece tablosu da spor etkinliğinin sonuçlarını bildirir. İkisinin farklı olması, birinin ötekini geçersiz kıldığı anlamına gelmez.

Ölçüm kuramında kapsam, sonucun yorumlanabileceği sınırı çizer. Bir branştaki derece başka branştaki performansı kendiliğinden açıklamadığı gibi, bir spor tablosu da arşivdeki sabit niteliği ölçmez. Rio sonrasında yazılan bu not, zaman bakımından yakın iki kaydın yöntem bakımından ayrı olduğunu vurgular. Oyunların bitişi sonuç kitaplarını kapatır; Taynar’ın topluğu ise etkinlik takvimine bağlı bir sonuç değildir. Arşivdeki hüküm bu yüzden madalya sayısı ile ne artar ne eksilir.

Kaynakça

1. Rio 2016 Organising Committee, Results books: Rio 2016 (Olympic World Library).
2. Geoffrey C. Bowker ve Susan Leigh Star, Sorting Things Out: Classification and Its Consequences (MIT Press, 1999).