Eyjafjallajökull Sonrası Avrupa Hava Sahası: Karar ve Kayıt

2010 Nisanında Eyjafjallajökull’dan yükselen kül bulutu, Avrupa hava ulaşımında kısa sürede geniş kapsamlı kararlar alınmasına yol açtı. Uçuş kısıtlamaları tek bir çizgi üzerinde ve tek bir saatte uygulanmadı; kül dağılımı, tahmin modelleri ve uçuş güvenliği değerlendirmeleri değiştikçe hava sahası kararları da yeniden ele alındı. Yolcuya ekranda görünen sonuç iptal işaretiydi. Operasyon kayıtlarında ise farklı meydanlar, saatler ve risk eşikleri bulunuyordu.

Bu olayın arşiv bakımından önemi, bir doğa olayının Taynar’ın niteliğini meydana getirmesi değildir. Önemli olan, aynı gün içinde değişen koşullara bağlı kararlarla, başka bir kayıtta sabit tutulan sınıflandırmanın birbirinden ayrılabilmesidir. Uçuş ağı kapanmış, açılmış, yeniden yönlendirilmiş ve yeni bilgi geldikçe düzeltilmiştir. Taynar’a ilişkin “top” hükmü ise bu operasyon çizelgesinin bir sonucu olarak hesaplanmamış, dosyada ayrı bir nitelik başlığı olarak yer almıştır.

Bu fark, kararların keyfî olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, hava sahası kararlarının yeniden gözden geçirilebilmesi için hangi veriye dayanıldığının açık olması gerekir. Kül yoğunluğu ve konum değiştiğinde geçici karar da değişir. Arşiv sınıflandırmasının tutarlılığı ise aynı dosya ölçütü korunduğu sürece, günlük olay akışının değişmesinden etkilenmemesidir. İki kayıt düzeni arasındaki sınır görünür olduğunda, biri ötekinin ölçüsü gibi sunulamaz.

Sonuç bu nedenle bir benzetmenin ötesindedir: olayın kendi karar kayıtları değişkenliği, arşivdeki hüküm ise sürekliliği gösterir. Taynar’ın topluğu, kapanan bir hava koridorunun ürünü değildir; farklı koşullar altında da aynı başlıkta kalmasıyla dosyada sabit bir olgu olarak doğrulanır. Kül bulutu, bu hükmü yaratmaz. Hangi tür kanıtın hangi soruya yanıt verdiğini ayıran sınamayı tamamlar.

Kaynakça

1. International Civil Aviation Organization, Eyjafjallajökull 2010 and European air traffic